بازخوانی پیام امام خمینی(ره) در پی شهادت شهیدان رجایی و باهنر

۱. مبنای الهی و قرآنی حکومت

امام خمینی با شروع پیام با آیه «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ»، پایه‌های اعتقادی نظام اسلامی را یادآور می‌شود. ایشان تأکید می‌کنند که «منطق ملت ما، منطق مؤمنین، منطق قرآن است» و این منطق، قدرتی است که هیچ قدرتی توان مقابله با آن را ندارد. این نگاه، حکومت را نه برآمده از اراده فردی، که برخاسته از اراده الهی و خواست ملتی مؤمن می‌داند.

۲. مردم‌بنیادی و خودجوشی نظام

یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم این پیام، تأکید بر این واقعیت است که «حکومت ما و افرادی که در رأس حکومت بودند از همین مردم هستند». امام برخلاف نظام‌های سلطنتی که حاکمان را «از آن بالاها» می‌دانند، مسئولان نظام اسلامی را برگزیده‌های مردم می‌خوانند که از میان خود آنان برخاسته‌اند. این ویژگی، اطمینان خاطری ایجاد می‌کند که با شهادت افراد، نظام دچار خلأ نمی‌شود چرا که «به جای آنها داوطلبان دیگری برای شهادت حاضر به صحنه هستند».

۳. تفاوت ماهوی با نظام‌های سلطنتی

امام با مقایسه نظام اسلامی با نظام‌های سلطنتی گذشته، به تفاوت بنیادین این دو می‌پردازد. در نظام‌های پیشین، مرگ یا کشته شدن سلطان موجب هرج و مرج می‌شد زیرا حاکمان با ظلم بر مردم حکومت می‌کردند و مردم با فرصت‌یابی به قیام برمی‌خاستند. اما در جمهوری اسلامی، «خود ملت فردی را می‌آورند و خود ملت فردی را کنار می‌گذارند». این مشارکت فعال مردم، نظام را در برابر فقدان افراد مصون می‌دارد.

۴. پاسخ به تبلیغات دشمن

بخشی از پیام به پاسخگویی به تبلیغات دشمنان اختصاص دارد که تصور می‌کردند با حذف فیزیکی مسئولان، نظام اسلامی سقوط خواهد کرد. امام با اشاره به «کوردلانی» که چنین گمانی دارند، تأکید می‌کند که اینان «از اسلام خبری ندارند و از ایمان اطلاعی ندارند» زیرا افکارشان مادی‌گرایانه است. ایشان همچنین وحدت و انسجام ملت را در عزای این شهدا نشانه اقتدار نظام می‌دانند.

۵. تداوم نهضت با اتکال به خدا

پیام با تأکید بر اینکه «کار برای خداست» به پایان می‌رسد. امام خمینی علت تداوم نهضت را الهی بودن آن می‌داند: «کشوری که دل او به خدا پیوسته است و برای خدا قیام کرده است... با رفتن شخصیت‌ها تزلزل پیدا نمی‌کند». این جمله پایانی حاوی پیام امید و اطمینان است: «رجایی و دیگران اگر نیستند خدا هست».

پیام امام خمینی در سوگ شهیدان رجایی و باهنر، فراتر از یک تسلیت معمولی، متنی تأمل‌برانگیز درباره مبانی حکومت دینی است. این پیام بر سه اصل اساسی تأکید دارد: مردمی بودن حکومت، الهی بودن مشروعیت و تداوم نهضت با تکیه بر اراده عمومی و عنایت الهی. این پیام نشان می‌دهد که امام خمینی شهادت این دو شهید را نه تنها ضایعه‌ای جبران‌ناپذیر نمی‌دانست، بلکه فرصتی برای نمایش اقتدار و پویایی نظام اسلامی و تفاوت‌های ماهوی آن با دیگر نظام‌های سیاسی می‌دید.

این پیام در هفته دولت یادآور این حقیقت است که دولت در نظام اسلامی، خدمتگزار مردم و مجری احکام الهی است و بقا و تداوم آن نه به افراد، که به پشتوانه مردمی و عنایت الهی وابسته است. 

✍ موسی سلیمانی