اردبیل؛ دروازه طلایی صادرات ایران به قفقاز

استان اردبیل با برخورداری از مرزهای مشترک با جمهوری آذربایجان از دیرباز یکی از مسیرهای مهم ارتباطی و تجاری ایران با قفقاز بوده و گمرک بیله‌سوار در شمال استان اردبیل در گذشته نیز محل عبور کاروان‌های تجاری و تبادل کالا میان مردم دو سوی مرز بوده است.

در دهه‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۷۰ تجارت مرزی اردبیل به شکل سنتی و در قالب بازارچه‌های محلی، داد و ستد کالاهای خوراکی، پوشاک و صنایع‌دستی انجام می‌شد و مردم منطقه با استفاده از گذرنامه‌های مرزی به مبادلات خرد و خانوادگی می‌پرداختند که نقش مهمی در معیشت مرزنشینان داشت.

از دهه ۸۰ به بعد با توسعه گمرک بیله‌سوار، احداث پایانه‌های مرزی و ارتقای زیرساخت‌های حمل‌ونقل، تجارت مرزی اردبیل وارد مرحله‌ای جدید شد و صادرات محصولات کشاورزی، مصالح ساختمانی، فرآورده‌های لبنی و تجهیزات صنعتی به جمهوری آذربایجان افزایش یافت و اردبیل به یکی از مسیرهای رسمی صادرات غیرنفتی کشور تبدیل شد.

مهم‌ترین ظرفیت‌های صادراتی اردبیل به جمهوری آذربایجان

استان اردبیل با وجود اینکه در شاخص‌های اقتصادی جزو استان‌های محروم کشور است اما ظرفیت‌های بسیار خوبی برای سرمایه گذاری دارد؛ همسایگی با قفقاز و اوراسیا با جمعیت ۴۰۰ میلون نفری، فرصت‌های بکر سرمایه گذاری در بخش‌های کشاورزی، گردشگری و صنعت فرصت خوبی برای سرمایه گذاران است.

گمرک بیله‌سوار مغان به عنوان پایانه مرزی فعال استان، نقش کلیدی در صادرات محصولات کشاورزی، صنعتی و دامی دارد ، این گمرک با توسعه زیرساخت‌ها آماده پذیرش حجم بالای تبادلات تجاری است و در ۶ ماه نخست سال جاری با افزایش سه درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۸۶ هزار و ۳۲۸ تن کالا و بار از پایانه مرزی بیله‌سوار صادر شده است.

بازارچه‌های مرزی بیله‌سوار و "بازارچه آزادلو در صورت راه‌اندازی" به همراه گمرک بیله‌سوار قابلیت عرضه مستقیم محصولات زراعی، باغی، دامی و صنایع‌دستی را دارد و می‌توانند به مراکز صادراتی منطقه‌ای تبدیل شود.

منطقه آزاد تجاری صنعتی اردبیل با مرکزیت بیله‌سوار مغان در حال توسعه با هدف جذب سرمایه‌گذاری خارجی و داخلی و تسهیل صادرات به کشورهای همسایه است و می‌تواند به هاب صادراتی ایران در قفقاز تبدیل شود.

محصولات صادراتی شاخص استان اردبیل شامل سیب‌زمینی، پیاز، سیر، عسل، لبنیات، شیرآلات، مصالح ساختمانی، صنایع تبدیلی کشاورزی و خدمات فنی و مهندسی ظرفیت دیگری است و این محصولات با استانداردسازی و بسته‌بندی مناسب، قابلیت رقابت در بازارهای آذربایجان و فراتر از آن را دارد.

بر اساس آمارهای گمرک، میلیون‌ها دلار کالا سالانه از طریق مرز بیله‌سوار صادر می‌شود و این تجارت نه‌تنها موجب اشتغال‌زایی مستقیم و غیرمستقیم در استان شده، بلکه به رشد صنایع تبدیلی، بسته‌بندی و حمل‌ و نقل نیز کمک کرده است.

اقدامات دولت برای توسعه تجارت با جمهوری آذربایجان

تحرک در دیپلماسی مرزی طی نشست‌های مشترک با طرف آذربایجانی برای فعال‌سازی بار اندازها، تسهیل ترخیص کالا و توسعه حمل‌ و نقل بین‌المللی انجام شده و استاندار اردبیل نیز در سفر به جمهوری آذربایجان موضوع ظرفیت های مرزی و ضرورت استفاده اقتصادی از آن را مطرح کرد.

به گفته مسعود امامی یگانه، رایزنی‌ها ادامه دارد و در آینده نزدیک با حضور مقاماتی از جمهوری آذربایجان در بیله‌سوار مغان گفت و گوها درباره ایجاد تجارت مرزی بین دو طرف به ویژه در روستای مرزی آزادلو ادامه خواهد داشت.

در حوزه توسعه زیرساخت‌های حمل‌ و نقل نیز طرح‌هایی ایجاد راه‌آهن، تجهیز گمرکات و ارتقای راه‌های مواصلاتی در حال اجرا و تکمیل است تا مسیر صادراتی اردبیل به جمهوری آذربایجان آذربایجان روان‌تر شود.

استاندار اردبیل در خصوص راه آهن اردبیل - میانه بارها تاکید کرده است که این مسیر ریلی بعد از افتتاح، به شهرستان پارس آباد مغان نیز ادامه خواهد یافت تا به عنوان کریدور ریلی مهم برای مبادلات تجاری برون مرزی استفاده شود.

در سال‌های اخیر نشست‌های مشترک میان مسئولان اردبیل و جمهوری آذربایجان با هدف تسهیل تردد، کاهش تعرفه‌ها و توسعه تجارت منطقه‌ای برگزار شده و استمرار این همکاری‌ها زمینه‌ساز افزایش حجم مبادلات و گسترش روابط اقتصادی دو کشور شده‌ است.

جذب سرمایه‌گذاری در صنایع تبدیلی و تکمیلی نیز موضوع دیگری است که مدیران استان اردبیل با جدیت دنبال آن هستند و با هدف تکمیل زنجیره ارزش محصولات کشاورزی و معدنی دولت تسهیلات ویژه‌ای برای سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی در نظر گرفته است.