ماجرای زغال پزی‌های پرسود در دل جنگل

انتشار تصاویر آسیب به بخشی از جنگل‌های منطقه سوها توسط سودجویان و عدم وجود نظارت‌های کافی در راستای جلوگیری از این آسیب‌ها، باعث انتقاد امام جمعه اردبیل در خطبه‌های نماز جمعه از متولیان امر شد.

خبرگزاری بسیج، اردبیل: «مدیر منابع طبیعی دو برابر درختان بریده شده درخت بکارد و الا حتماً استعفا دهد» این بخش از خطبه هفته گذشته آیت‌الله عاملی امام جمعه اردبیل در نماز جمعه کافی بود تا مسئله مذکور به یکی از مهم‌ترین موضوعات روز رسانه‌های استان اردبیل تبدیل شود.آیت‌الله سیدحسن عاملی در خطبه هفته گذشته با اشاره به به آسیب‌های وارد شده به جنگل‌های اطراف اردبیل که اخیراً توسط قاچاقچی‌های زغال و چوب صورت گرفته بود خواستار ورود جدی مدیرمنابع طبیعی استان به این موضوع و رفع این مشکل شد.ماجرا چیست؟ماجرا از این قرار بود که عده‌ای از کوهنوردان هنگام عبور از مسیر جنگل‌های سوها به سقزچی متوجه آسیب گسترده به جنگل‌های منطقه می‌شوند و سپس ابعاد موضوع را به دفتر آیت الله عاملی اعلام می‌کنند که پس از صحت سنجی صورت گرفته مشخص می‌شود موضوع حقیقت داشته است و همین موضوع سبب انتقاد امام جمعه اردبیل نسبت به موضوع آسیب به جنگل‌های استان شد.امام جمعه اردبیل در خطبه نماز جمعه گفته بود: «طبق اطلاعات کسب شده از کوهنوردان، معلوم شد در جنگل بین سقزچی و دریاچه سوها درختان جوان زیادی بریده شده و کوره‌های زغال‌پزی در همان جا راه افتاده است.»وی می‌افزاید: «این یک تخلف وحشتناک از اداره منابع طبیعی است معلوم شد که مدیر منابع طبیعی کاملاً قصور کرده است و همین طور است فرمانده حفاظت از جنگل مستقر در منابع طبیعی و مدیر مزبور باید دو برابر درختان بریده شده در همان منطقه فاجعه درخت بکارد و الا حتماً باید استعفا بدهد.»

قطع درختان جنگلی در اردبیل و تبدیل به زغال یکی از موضوعات بسیار مهمی در این استان بوده که هر چند وقت یکبار نقل محافل عمومی می‌شود و متأسفانه، این ذخایر ارزشمند، امروز در معرض تهدیدی جدی قرار دارند که ریشه در سودجویی اقتصادی و ضعف ساختارهای نظارتی و قانونی دارد.این فرآیند، به ویژه زمانی که شامل قطع درختان جوان می‌شود، آسیب‌هایی غیرقابل جبران به ساختار جنگل وارد می‌کند. قطع درختان، نه تنها پوشش گیاهی را از بین می‌برد، بلکه چرخه طبیعی آب و خاک را مختل کرده و زمینه‌ساز فرسایش، تغییرات اقلیمی منطقه‌ای (مانند کاهش بارندگی) و از بین رفتن تنوع زیستی می‌شود. گزارش‌های محلی حاکی از آن است که این فعالیت‌ها گاهی در قالب اردوگاه‌های مخفی زغال‌پزی و با استقرار نگهبانان مسلح انجام می‌شود که نشان‌دهنده عمق سازمان‌یافتگی و سود کلان این تجارت غیرقانونی است.جذابیت اقتصادی در برابر قانونآنچه موجب تداوم این تخریب می‌شود، صرفاً فقر اقتصادی نیست؛ بلکه درآمد بسیار بالای قاچاق چوب و زغال است که انگیزه‌ای قوی‌تر از تهدیدات قانونی ایجاد می‌کند. سود حاصل از این تجارت غیرقانونی، به قدری جذاب است که بسیاری از سودجویان را به نادیده گرفتن قانون ترغیب می‌کند. این موضوع، اهمیت بازدارندگی قوانین را برجسته می‌سازد.حتی آیت‌الله عاملی نیز در این خصوص می‌گوید: «نابودی جنگل به دلیل فقر اقتصادی از اساس باطل است من خودم در منطقه حاضر شده و اعلام کرده‌ام که هر کس از سر بیکاری به این کار اقدام کند من حاضرم در اسرع وقت او را در بهترین مراکز صنعتی مشغول کنم، اما شخص قاچاقچی حاضر به این کار نیست چون درآمد قاچاق چوب و زغال بسیار بسیار بالاست.»

عدم کارآمدی منابع طبیعی و قانون

مشکل اصلی در اینجا نه در وجود قانون، بلکه در اجرا و ضعف بازدارندگی قانون نهفته است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که قصور و کوتاهی در نظارت، فضایی را ایجاد کرده که متخلفان احساس امنیت نسبی کنند. همچنین این نگرانی وجود دارد که جرایم تعیین‌شده و احکام قضایی صادرشده، تناسبی با عمق خسارت وارده به طبیعت نداشته باشند و نتوانند انگیزه‌ی سودجویان بزرگ را از بین ببرند.دستگیری عاملان از بین بردن درختان منطقه سوها در پی انتقادات نماینده ولی فقیه در استان و افکار عمومی نسبت به عملکرد اداره کل منابع طبیعی در ارتباط با عدم توانایی محافظت از جنگل‌های استان، شهامت هدایت، مدیرکل این اداره مصاحبه‌ای در رابطه با دستگیری عاملان از بین بردن درختان منطقه سوها انجام داد. وی در این مصاحبه ضمن قدردانی از دغدغه نماینده محترم ولی فقیه در استان و امام جمعه اردبیل گفت: «عاملان تخریب در این منطقه توسط نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری استان در حین قطع درختان جنگلی دستگیر و با جریمه بیش از ۲ میلیارد تومان به مراجع قضائی استان معرفی شده‌اند.»هدایت بیان کرد: «با تلاش شبانه روزی نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی استان در دو ماه گذشته ۴۲۹ اصله چوب آلات جنگلی، بیش از ۱۴ تن هیزم جنگلی و بیش از ۲ تن زغال و ۲۸ مورد کوره زغال کشف و ضبط و در این راستا ۳۸ نفر متخلف دستگیر و بعد از تکمیل پرونده به مراجع قضائی استان معرفی شده‌اند و ۳۰ دستگاه خودرو متخلفان توقیف شده است.»

هرچند دستگیری متخلفان یکی از عوامل بازدارنده از این تجاوزات به منابع طبیعی است اما سوال اصلی اینجاست که با چه روشی باید از تکرار کامل این اقدامات مخرب جلوگیری کرد؟ موضوعی که چندین سال هست تکرار می‌شود و دوای درد آن همچنان پیدا نشده است.آیا درختان نابود شده در جنگل سوها به جای خود باز می‌گردند؟ این سوال تنها دغدغه نماینده ولی فقیه در استان نیست بلکه مطالبه کل اهالی استان است.مردم خواستار جبران جنگل‌ها و درختان از دست رفته با گونه‌های جایگزین هستند تا از این طریق نابودی جنگل‌های استان متوقف شود. همچنین در این راستا سنگین تر شدن احکام صادر شده از سوی دستگاه قضایی مطالبه جدی اهالی است.در نهایت، حفظ جنگل‌های اردبیل نیازمند یک عزم ملی و اصلاح اساسی در ساختارهای نظارتی است. این امر مستلزم برخورد قاطع قضایی با مجرمین اصلی، اعمال مجازات‌های سنگین و بازدارنده، و همچنین توانمندسازی و نظارت دقیق بر نهادهای متولی منابع طبیعی است تا میراث طبیعی نسل‌های آینده به دلیل طمع کوتاه‌مدت اقتصادی نابود نشود.