روایت ماندگار سنت‌های لری شب یلدا در خانه‌‌ لرستانی‌ها

به گزارش خبرگزاری بسیج لرستان از شهرستان بروجرد، شب یلدا در لرستان فقط بلندترین شب سال نیست؛ شبی است برای کنار هم بودن، برای نشستن پای قصه‌های قدیمی، شنیدن حرف بزرگان و زنده نگه داشتن رسم‌هایی که از دل تاریخ این دیار آمده‌اند.

شب یلدا یا به گویش مردم لرستان «شو چله» یا «شب اول قاره» با رسوم و سنت‌های جذابی در این استان برگزار می‌شود. در ادامه این گزارش با جذاب‌ترین آداب و رسوم مردم لرستان که با نشاندن کرسی در خانه آغاز می‌شود، آشنا می‌شوید.

دورهمی خانوادگی؛ اصلِ یلدای لرستانی‌ها

در لرستان، شب یلدا پیش از هر چیز با دورهمی‌های خانوادگی معنا پیدا می‌کند، شبی که کوچک و بزرگ کنار هم می‌نشینند و خانه‌ها پر از صمیمیت می‌شود. و اما کرسی؛ کرسی هنوز هم در خاطره یلدای لری جایگاه ویژه‌ای دارد، جایی که خانواده دور آن جمع می‌شدند و گرمای صمیمیت، سرمای زمستان را از یاد می‌برد.

متل‌گویی و شاهنامه‌خوانی؛ شب یلدا پای حرف ریش‌سفیدها

یکی از رسم‌های قدیمی یلدای لرستان، گوش سپردن به قصه‌ها و خاطرات بزرگان خانواده است؛ روایت‌هایی که گذشته، تجربه و فرهنگ بومی را به نسل‌های جوان منتقل می‌کند. در خانه‌‌ لرستانی‌ها شب یلدا با خواندن شاهنامه یا نقل داستان‌های حماسی و محلی همراه است، رسمی که یلدا را به شبی فرهنگی و هویت‌ساز در لرستان تبدیل می‌کند.

چارشودرکنی یا همان شال آویزان، جذاب‌ترین رسم لرستانی‌ها

مهم‌ترین آداب و رسوم شب یلدا در استان لرستان به عنوان «چارشودرکنی شب اول قاره» شناخته می‌شود. بسیاری از جوانان در شب یلدا در پشت بام منازل خود می‌روند و با شور و هیجان زیاد یک صدا می‌گویند: امشو اول قاره؛ یعنی امشب شب یلداست. سپس جوانان از پشت بام خود به پشت بام همسایه می‌روند و یک شال یا کیسه پارچه‌ای را با طناب به حیاط خانه همسایه می‌اندازند و شروع به خواندن این شعر محلی یلدایی می‌کنند:

امشو اول قاره، خیر د هونت بواره، نون، پنیره و شیره، کیخا حونت نمیره

آن‌ها با خواندن این شعر لری از صاحب‌خانه درخواست می‌کنند تا در کیسه آن‌ها مقداری تنقلات برای شب یلدا قرار دهد.

فال شب یلدا به رسم لری‌ها، چهل سرو و رازهای شب یلدا

چهل سرو یا چهل سرود در لرستان در واقع نوعی فال گرفتن در شب یلدا است. در این شب همه فامیل دور هم جمع می‌شوند و در آخرین ساعات شب یلدا به نیت دختران و پسران جوان فامیل فال می‌گیرند. در این نوع فال بیت آخر هر شعر معنی فال محسوب می‌شود.

جالب است که برای مشخص کردن بیت چهلم فردی در جمع مسئول می‌شود تا دانه‌های تسبیح را ۴۰ بار جدا کند. با رسیدن به دانه چهلم فرد مسئول اعلام می‌کند که این بیت، بیت چهلم است و فال خوانده می‌شود. سپس همه حضار و بزرگان فامیل شروع به تفسیر بیت و توضیح فال می‌کنند. اگر معنی بیت آخر خوب و مثبت باشد، همه شروع به خواندن آن می‌کنند و هلهله می‌کنند.

خنچه‌های رنگین نوعروسان لرستانی، پیوند عشق و سنت در شب یلدا 

از جمله ديگر رسوم شب چله در لرستان که همانند رسوم دیگر در سرزمین ایران است، فرستادن خُنچه‌ی چله به خانه عروس است. خانواده داماد براساس فرهنگی دیرینه، در نخستین شب چله‌ای که عروسی را برای فرزند خود نشان کرده‌اند، به تناسب توانایی خود، خنچه‌ای را به خانه عروس می‌فرستند.

در واقع مادر و خواهران داماد، با فراهم کردن تنقلات شب یلدا آنها را در خُنچه‌های بسیار زیبایی می‌آرایند و همراه با کادویی که شامل پارچه یا طلا است به خانه‌ عروس می فرستند.

طعم خوش یلدا پای سفره لرستانی‌ها

در شب یلدا، سفره‌های مردم لرستان با خوراکی‌های سنتی و محلی رنگ می‌گیرد. میوه‌هایی مانند هندوانه و انار در کنار گردو، بادام، کشمش، نخودچی، برگه‌های محلی و گندم شادونه از اجزای ثابت این شب هستند. در برخی خانواده‌ها نیز خرما، باسلوق و حلواهای خانگی جایگاه ویژه‌ای در پذیرایی یلدایی دارد.

شام شب یلدا در لرستان اغلب با غذاهای محلی و خانگی مانند آش رشته، آش دوغ، آش ترخینه، کباب لری، آبگوشت محلی و شامی کباب لری تهیه می‌شود؛ غذاهایی که علاوه بر طعم، یادآور سادگی، صمیمیت و سبک زندگی سنتی مردم این دیار است.

قدیمی‌ترهای لرستان از رسم و رسومی در شب یلدا سخن می گویند که دهه های اخیر به فراموشی سپرده شده است، رسمی که در آن پس از قربانی کردن یک گوسفند و تقسیم آن به ۴۰ بسته، ذخیره غذایی زمستان آماده می‌شد.

کاسم‌سا، میراث و آیینی زنده از مهربانی لرستانی‌ها

کاسم سا، یکی دیگر از رسم‌های شب یلدا در لرستان است. کاسم سا معادل کاسه‌ی همسایه است یعنی همه افراد فقیر، غنی، آشنا و غریبه همه دور یک میز می‌نشینند و هر کس به اندازه نیاز خود چیزی که دوست دارد برمی‌دارد و می‌خورد یا برای همسایه خود آن غذا یا خوراکی را می‌برد. مردم لرستان از سال‌های دور این رسم را به جای می‌آورند و در این مراسم سعی می‌کنند تا همه در کنار هم شاد باشند و از دور هم بودنشان لذت ببرند.

در بلندترین شب سال، مردم لرستان تنها به جشن نمی‌اندیشند؛ آنان با دل‌هایی مهربان، یاد نیازمندان را زنده نگه می‌دارند و همزمان با برپایی آیین‌های دیرینه، سنت‌ها و فرهنگ خود را پاس می‌دارند. شب یلدا در لرستان، نمادی است از پیوند مهربانی، همدلی و احترام به ریشه‌های فرهنگی که نسل‌ها را به هم نزدیک می‌کند.

خبرنگار: زهرا سلیمانی روزبهانی 

انتهای پیام/