دو کار بزرگ اردبیل برای ایران اسلامی به تعبیر رهبر شهید
رهبر شهید انقلاب اسلامی در خصوص اردبیل فرموده است؛ اردبیل حقّ بزرگی بر گردن ایران دارد. من در دیدار با مردم اردبیل چند سال پیش از این، آنجا خطاب به برادران و خواهران عرض کردم که اردبیلیها دو کار بزرگ برای ایران کردهاند.
خبرگزاری بسیج اردبیل: اردبیل حقّ بزرگی بر گردن ایران دارد. من در دیدار با مردم اردبیل چند سال پیش از این، آنجا خطاب به برادران و خواهران عرض کردم که اردبیلیها دو کار بزرگ برای ایران کردهاند؛ یکی یک کار ملّی است، یکی یک کار مذهبی است.» این مطلب فرمایش رهبر شهید، حضرت آیت الله خامنهای (مدظله العالی) در سال ۱۴۰۲ در دیدار اعضای ستاد برگزاری کنگره ملی شهدای استان اردبیل است.وقتی از «حق بزرگ» اردبیل بر گردن ایران سخن به میان میآید، باید از پسِ غبارِ تاریخ و هیاهوی زمانه، به دنبال ریشههایی گشت که این خطه را به پیوندگاهِ عمیقِ «ایراندوستی» و «حقیقتجویی» بدل کرده است. در واقع، بازخوانیِ این مجاهدتها، تنها مروری بر اوراقِ کهن نیست، بلکه تبیینِ این حقیقت است که چگونه یک هویتِ استانی، توانسته است دو گامِ تمدنساز در سطحِ ملی و مذهبی بردارد و نقشی بیبدیل در قوامِ نظامِ معناییِ کشور ایفا کند.
۱. خدمت ملّی: صیانت از تمامیت ارضی و یکپارچگی ایران
کار بزرگِ ملّی اردبیلیها، مربوط به دوران تشکیل دولت صفویه است. رهبر شهید انقلاب در این باره فرمودند: «آن کار ملّی، عبارت است از ایجادِ یکپارچگیِ کشور؛ ایران که در طول قرنهای متمادی دچار ملوکالطوایفی بود و در مناطق مختلف، حکومتهای گوناگونِ محلی وجود داشت، به وسیلهی خاندان شیخ صفیالدین اردبیلی تبدیل شد به یک کشورِ واحدِ دارایِ حکومتِ مرکزی.»
حق بزرگ اردبیل در این بخش، «ایجادِ دولتِ مدرنِ متمرکز» و پایان دادن به تکهتکه شدنِ جغرافیای ایران است. صفویه با تکیه بر خاستگاهِ اردبیلی خود، ایران را از حالتِ ملوکالطوایفی خارج کرد و به کشوری واحد، مقتدر و دارای مرزهای مشخص تبدیل نمود. این خدمتِ بزرگ، پایه و اساسِ ایرانِ امروز است که ما همچنان از ثمراتِ آن برخورداریم.
۲. خدمت مذهبی: ترویج مذهب اهلبیت (ع) و احیای هویت شیعی
خدمتِ مذهبیِ اردبیل که به تعبیر رهبر شهید انقلاب، کمتر از خدمت ملّی نیست، «پایهگذاری و ترویجِ تشیع» است. ایشان در اینباره میفرمایند: «آن کار مذهبی، عبارت است از ترویجِ مذهبِ اهلبیت (علیهمالسلام) در ایران؛ ایران قبل از صفویه، به لحاظِ مذهبی یک دست نبود… [صفویه] تشیع را به عنوانِ مذهبِ رسمیِ کشور اعلام کردند و این کشور را تبدیل کردند به پایگاهِ اهلبیت.»حق بزرگ اردبیل در این حوزه، این است که با بهرهگیری از معارفِ اهلبیت (ع)، روحِ معنویت و عدالتخواهی را در کالبدِ ایرانِ یکپارچه دمید. اردبیل با تبدیل شدن به خاستگاهِ این حرکتِ بزرگ، هویتِ شیعی را به عنوانِ «هویتِ ملیِ ایرانیان» تثبیت کرد. این اقدام نه تنها مسیرِ فرهنگیِ کشور را به سمتِ تعالی و عرفانِ نابِ اسلامی سوق داد، بلکه ایران را به محورِ مقاومت و حقیقتجویی در دنیای اسلام تبدیل کرد.
دگرگونی تاریخ ایران با ظهور شاه اسماعیل صفوی
نوراله جعفری، تاریخ دان و جامع شناس اردبیلی در این خصوص میگوید: شاه اسماعیل صفوی از نوادگان شیخ صفی الدین اردبیلی، یکی از چهرههای برجسته تاریخ ایران، نهتنها بنیانگذار سلسله صفویه بود، بلکه با اقدامات سیاسی و مذهبیاش، مسیر تاریخ ایران را دگرگون کرد.
وی میافزاید: او متولد اردبیل است؛ فرزند شیخ حیدر صفوی و نوه شیخ صفیالدین اردبیلی. نسب او از طرف پدر به خاندان صفوی و از طرف مادر به اوزون حسن آققویونلو میرسد، که پیوندی میان عرفان، سیاست و قدرت ایجاد میکرد.پس از کشته شدن پدرش، اسماعیل به همراه خانوادهاش مدتی در قلعهای در فارس زندانی بود. به گفته این پژوهشگر: بعدها به دعوت والی گیلان، به لاهیجان رفت و در آنجا تحت تعلیم شمسالدین لاهیجی، علوم دینی، قرآن، زبان فارسی و عربی را آموخت. همچنین فنون جنگآوری را فرا گرفت و در سن نوجوانی، با حمایت مریدان صفوی، قیام خود را آغاز کرد.در سال ۹۰۷ هجری قمری، اسماعیل با شکست دادن فرخ یسار شروانشاه و سپس الوند بیگ آققویونلو، وارد تبریز شد و تاجگذاری کرد.
جعفری ادامه میدهد: او در همان آغاز سلطنت، مذهب تشیع دوازدهامامی را بهعنوان مذهب رسمی ایران اعلام کرد؛ اقدامی که هویت مذهبی کشور را برای قرنها تثبیت کرد و تمایز آشکاری با امپراتوری سنیمذهب عثمانی ایجاد نمود.شاه اسماعیل با تکیه بر نیروی قزلباشها، توانست بخشهای وسیعی از ایران را تحت سلطه خود درآورد: از خراسان و فارس گرفته تا عراق عرب و دیاربکر. او در نبردهای بزرگی چون جنگ چالدران با عثمانیها شرکت کرد؛ هرچند در آن جنگ شکست خورد، اما دلاوریاش در تاریخ ثبت شد.او شاعری توانا نیز بود و با تخلص ختایی، اشعاری به زبانهای فارسی و ترکی آذربایجانی سرود که بازتابی از روحیه عرفانی و حماسی اوست. حکومتی که شاه اسماعیل یکم بنیانگذاشت بیش از دو قرن دوام آورد و در دوران اوج خود در زمان شاه عباس بزرگ، بر تمام ایران امروز، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، گرجستان، قفقاز جنوبی، عراق، کویت، افغانستان، بخشهایی از سوریه، ترکیه، پاکستان، ازبکستان و ترکمنستان حکومت میکرد.
گفتنی است، شاه اسماعیل در سال ۹۳۰ هجری قمری درگذشت و در آرامگاه شیخ صفیالدین اردبیلی به خاک سپرده شد. میراث او، نهتنها در شکلگیری دولت صفوی، بلکه در تثبیت تشیع و وحدت سیاسی ایران، نقشی بیبدیل دارد.حقیقت آن است که میراثِ سترگِ اردبیل، ریشههایی در عمقِ هزارههایِ پیشین دارد و فراتر از این مقطعِ تمدنی، گسترهای به وسعتِ تاریخِ این سرزمین را در مینوردد. تمدنِ اردبیل، روایتی پیوسته از نبوغ و ایستادگیِ مردمانِ این خطه در دو ساحتِ مجزایِ پیش و پس از اسلام است؛ حقیقتی که در آن، شکوهِ آیینهایِ کهن با نورِ هدایتِ نبوی پیوند خورده و هویتی چندلایه و عمیق را رقم زده است.
ارسال نظرات شما
