چگور؛ نوای کهن عاشیقی استان مرکزی در فهرست ملی میراث ناملموس

به گزارش خبرگزاری بسیج استان مرکزی، چگور یا چُئگور از سازهای زهی زخمه‌ای است که در سنت موسیقی عاشیقی جایگاه ویژه‌ای دارد. این ساز با کاسه‌ای طنینی و معمولاً گلابی‌شکل و دسته‌ای کشیده ساخته می‌شود و با زخمه نواخته می‌شود. ساختار چگور در مناطق مختلف یکسان نیست و با توجه به سنت موسیقایی هر منطقه، در شکل، تعداد سیم‌ها، پرده‌بندی و کوک تفاوت‌هایی دارد.

چگور تنها یک ساز موسیقی نیست، بلکه بخشی از سنت روایتگری عاشیق‌ها به شمار می‌رود؛ هنرمندانی که در کنار نوازندگی، شعر، داستان و روایت‌های شفاهی را نیز منتقل می‌کردند. این ساز در میان گروه‌هایی از اقوام و عشایر ساکن مناطق مرکزی ایران رواج داشته و در استان مرکزی نیز در پیوند با موسیقی فولکلوریک عاشیقی، بخشی از هویت فرهنگی منطقه را شکل داده است.

پیشینه چگور به سنت‌های قدیمی سازهای زهی در گستره ایران، قفقاز و آناتولی بازمی‌گردد و در منابع تاریخی با نام‌هایی مانند قوپوز نیز از آن یاد شده است. چگور در دوره‌های تاریخی در میان اوزان‌ها و بعدها عاشیق‌ها مورد استفاده قرار گرفته و موسیقی آن در طول زمان با فرهنگ و روایت‌های مردمی مناطق مختلف پیوند خورده است.

در استان مرکزی، این ساز در کنار شعر و موسیقی عاشیقی، جایگاه قابل توجهی دارد. به گفته معاون میراث فرهنگی استان مرکزی، موسیقی فولکلوریک عاشیقی در ۹ شهرستان از ۱۲ شهرستان استان در سطوح مختلف رواج دارد و وجود شاعران ترکی‌سرا، داستان‌های عاشیقی بومی، نغمه‌های محلی و نوازندگان و سازندگان چگور، از ویژگی‌های این میراث فرهنگی در استان به شمار می‌رود.

اهمیت چگور برای استان مرکزی زمانی بیشتر نمایان شد که پرونده «مهارت ساخت ساز چگور» با همکاری هنرمندان و استادکاران این حوزه تهیه و مراحل ساخت ساز در کارگاه‌های سازسازی مستند شد. این پرونده در جلسه کارشناسی شورای ملی ثبت آثار میراث فرهنگی ناملموس در ۱۱ بهمن‌ماه ۱۴۰۱ بررسی و «شیوه ساخت و نواختن ساز چگور» به نام استان مرکزی در فهرست ملی میراث ناملموس ثبت شد.

ثبت ملی این میراث در حالی انجام شد که تعداد استادکاران مسلط به ساخت چگور محدود است و بخش مهمی از مهارت ساخت این ساز در میان استادکاران استان‌های مرکزی و قم حفظ شده است. همین مسئله، ثبت و مستندسازی این مهارت را به اقدامی برای حفاظت از دانشی تبدیل کرده که انتقال آن عمدتاً از مسیر آموزش و تجربه نسل به نسل انجام می‌شود.

چگور امروز می‌تواند بیش از یک ساز سنتی، به عنوان بخشی از حافظه فرهنگی استان مرکزی شناخته شود؛ میراثی که صدای آن با شعر، داستان، زبان و روایت‌های مردمی گره خورده و ثبت ملی آن فرصتی برای معرفی، آموزش و پاسداری از این هنر به نسل‌های آینده فراهم کرده است.

انتهای خبر/