از آموزش ۵ نفر تا اشتغال ۵۰ دوزنده

سکینه دهمرده، مربی خامه‌دوزی در گفتگو با خبرنگار بسیج در هیرمند، با اشاره به آغاز فعالیت خود در این حوزه گفت: فعالیت آموزشی‌ام را حدود ۲ سال پیش با ۲ نفر از دختران و زنان روستا آغاز کردم و به‌تدریج تعداد هنرجویان افزایش یافت. پس از دریافت مجوز تولید انفرادی از اداره میراث فرهنگی، کلاس‌های آموزش سوزن‌دوزی و خامه‌دوزی را برگزار کردم و با افزایش سفارش‌ها، برای تأمین نیروی کار به روستاهای مختلف شهرستان هیرمند مراجعه کردم.

وی افزود: با گسترش فعالیت‌ها و دریافت سفارش‌های عمده، در نمایشگاه‌های استانی و کشوری شرکت کردم و برای معرفی بهتر تولیدات، برند «نازدخت» را به ثبت رساندم. اکنون نیز مراحل ثبت شرکت تعاونی را دنبال می‌کنم تا زمینه توسعه فعالیت‌های تولیدی و گسترش همکاری با دوزندگان فراهم شود.

این مربی خامه‌دوزی با بیان اینکه در حال حاضر ۵۰ دوزنده با کارگاه نازدخت همکاری می‌کنند، ادامه داد: بخش قابل‌توجهی از دوزندگان ما را زنان سرپرست خانوار و خانواده‌های بدسرپرست تشکیل می‌دهند و تلاش کرده‌ایم با ایجاد فرصت‌های شغلی، زمینه کسب درآمد و استقلال اقتصادی آنان را فراهم کنیم.

تجربه شکل‌گیری این مجموعه نشان می‌دهد که آموزش یک مهارت بومی، در صورت اتصال به سفارش و بازار فروش، می‌تواند از فعالیتی محدود و فردی فراتر برود و به شبکه‌ای از تولیدکنندگان خانگی تبدیل شود. در چنین الگویی، زنان روستایی بدون نیاز به حضور در محیط‌های شغلی دور از محل زندگی خود، امکان مشارکت در تولید و کمک به تأمین هزینه‌های خانواده را پیدا می‌کنند؛ ظرفیتی که توسعه آن می‌تواند در گسترش فرصت‌های درآمدزایی در مناطق روستایی هیرمند نقش‌آفرین باشد.

از کارگاه روستایی تا بازارهای اروپایی

دهمرده با اشاره به شیوه‌های عرضه و فروش محصولات کارگاه نازدخت بیان کرد: برای معرفی و فروش تولیدات، در پیام‌رسان‌های ایرانی کانال فروش داریم و در نمایشگاه‌های مختلف نیز شرکت می‌کنیم. حدود دو سال است که محصولات این کارگاه به کشورهای اروپایی صادر می‌شود و این موضوع نشان می‌دهد هنرهای سنتی سیستان ظرفیت حضور در بازارهای بین‌المللی را دارند.

وی ادامه داد: علاوه بر فعالیت در حوزه تولید و آموزش، به‌عنوان راهبر شغلی کمیته امداد هیرمند نیز فعالیت می‌کنم. سال گذشته ۱۰ نفر از هنرجویانی که گواهی پایان دوره‌های آموزشی را دریافت کرده بودند، با بهره‌مندی از تسهیلات توانستند کسب‌وکار مستقل خود را راه‌اندازی کنند.

صادرات محصولات خامه‌دوزی هیرمند به اروپا، جلوه‌ای از امکان پیوند صنایع‌دستی بومی با بازارهای فراتر از محدوده جغرافیایی سیستان است؛ ظرفیتی که می‌تواند ارزش اقتصادی هنرهای سنتی را افزایش دهد و زمینه معرفی فرهنگ منطقه را در بازارهای بین‌المللی فراهم کند.

با این حال، تداوم و گسترش صادرات به عواملی همچون ثبات سفارش‌ها، توان تولید، کیفیت محصولات، بسته‌بندی مناسب، بازاریابی مؤثر و دسترسی به مسیرهای مطمئن فروش وابسته است. بنابراین، تجربه موفق صادرات زمانی می‌تواند به الگویی فراگیر برای دیگر هنرمندان منطقه تبدیل شود که زیرساخت‌های لازم برای توسعه تولید و دسترسی به بازار نیز فراهم باشد.

از سوی دیگر، تجربه راه‌اندازی کسب‌وکار مستقل توسط ۱۰ هنرجو با استفاده از تسهیلات، نشان می‌دهد که آموزش مهارت در کنار تأمین منابع مالی و ایجاد مسیر فروش، می‌تواند به شکل‌گیری مشاغل جدید منجر شود؛ موضوعی که ضرورت هماهنگی میان نهادهای آموزشی، حمایتی و متولیان صنایع‌دستی را دوچندان می‌کند.

بازار فروش؛ حلقه مفقوده توسعه صنایع‌دستی

این فعال صنایع‌دستی با تأکید بر ضرورت حمایت از تولیدکنندگان محلی اظهار کرد: انتظار داریم در شهرستان هیرمند مکان مشخص یا بازارچه‌ای برای عرضه مستقیم تولیدات هنرمندان ایجاد شود تا محصولات بدون واسطه به فروش برسند.

دهمرده افزود: مسئولان می‌توانند به‌جای تهیه کارت هدیه نقدی برای مناسبت‌ها، از محصولات تولیدی هنرمندان بومی به‌عنوان هدیه استفاده کنند؛ اقدامی که علاوه بر معرفی هنرهای سنتی، به رونق کسب‌وکارهای محلی و افزایش درآمد دوزندگان کمک می‌کند.

وی همچنین خواستار حمایت مسئولان از حضور هنرمندان هیرمندی در نمایشگاه‌های کشوری شد و گفت: با فراهم‌شدن زمینه حضور در این نمایشگاه‌ها، هنر اصیل سیستان بیشتر معرفی می‌شود و هنرمندان می‌توانند بازارهای فروش خود را گسترش دهند.

در واقع، یکی از چالش‌های مهم پیش روی تولیدکنندگان صنایع‌دستی، فاصله میان توان تولید و امکان فروش مستمر محصولات است. برخورداری از مهارت و حتی دریافت سفارش‌های مقطعی، به‌تنهایی برای تضمین درآمد پایدار کافی نیست؛ چراکه تولیدکننده برای ادامه فعالیت به بازاری قابل اتکا، دسترسی به مشتریان جدید و امکان عرضه محصولات با قیمت متناسب نیاز دارد.

ایجاد بازارچه صنایع‌دستی در هیرمند می‌تواند یکی از راهکارهای تقویت ارتباط میان تولیدکنندگان و خریداران باشد. چنین فضایی، در کنار فراهم‌کردن امکان عرضه مستقیم محصولات، می‌تواند به معرفی هنرمندان منطقه، افزایش شناخت عمومی از صنایع‌دستی سیستان و کاهش وابستگی تولیدکنندگان به واسطه‌ها کمک کند.

از سوی دیگر، خرید محصولات بومی برای هدایا و برنامه‌های مناسبتی دستگاه‌های اجرایی و نهادهای محلی، در صورت اجرای هدفمند و مستمر، می‌تواند بخشی از تقاضای بازار را به سمت تولیدات منطقه هدایت کند. حمایت از حضور هنرمندان در نمایشگاه‌های کشوری نیز فرصت معرفی محصولات به مشتریان و فعالان تجاری جدید را فراهم می‌آورد.

البته اثربخشی این اقدامات به استمرار حمایت‌ها و پیوند آن‌ها با نیاز واقعی تولیدکنندگان وابسته است؛ حمایتی که باید از خریدهای موردی فراتر برود و به ایجاد مسیرهای پایدار برای بازاریابی، سفارش‌گیری و فروش منجر شود.