معرفی کتاب جهاد تبیین

کتاب جهاد تبیین در اندیشۀ حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(مدظله‌العالی) توسط حجت‌الاسلام سعید صلح میرزایی گردآوری شده و توسط انتشارات انقلاب اسلامی به چاپ رسیده است. این انتشارات وابسته به دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله سید علی خامنه ای‌ (مدظله) است.

روشن کردن، توضیح دادن، آشکار ساختن از معانی لغوی «تبیین» و در اصطلاح، به معنای فرآیند روشن‌سازی و توضیح یک مفهموم، پدیده و موضوع است.

بر اساس آموزه‌های دینی، بیانات و دیدگاه‌های مقام معظم رهبری، «جهاد تبیین» به معنای تلاش آگاهانه برای روشن‌سازی و تبیین حقایق در راستای معرفی دستاوردها و ارزش‌های انقلاب اسلامی است.

کتاب جهاد تبیین در پنج فصل با موضوعات زیر نگارش شده است:

    کلیات: به تعریف جهاد، جهاد تبیین و همچنین فواید و آثار تبیین پرداخته است.
    الزامات جهاد تبیین: به سیاست‌ها، بایدها و نبایدهای جهاد تبیین اختصاص دارد.
    روش‌ها و انحاء: با توجه به بیانات رهبری اشاره به برخی از روش‌ها شده است.
    موضوعات نیازمند تبیین: موضوعات مورد مطالبه جهاد تبیین بر اساس بیانات رهبری نگارش شده است.
    وظایف اقشار خاص: به وظایف اقشار و نهادهای مختلف درزمینۀ جهاد تبیین اختصاص یافته شده است.

برشی از کتاب جهاد تبیین
پیام‌آوران کربلا

اگر بازماندگان شهدا و صاحبان اصلی در حوادث گوناگون -از قبیل شهادت حسین بن علی(علیه‌السلام) در عاشورا- کمر نبندند به حفظ یاد و آثار شهادت، نسل‌های بعد، از دستاورد شهادت استفادۀ زیادی نخواهند برد.

درست است که خدای متعال شهدا را در همین دنیا هم زنده نگه می‌دارد و شهید به‌طور قهری در تاریخ و در یاد مردم ماندگار است، اما ابزار طبیعی‌ای که خدای متعال قرار داده است برای این کار، مثل همۀ کارها، همین چیزی است که در اختیار ما است، در ارادۀ ما است؛ ما هستیم که با تصمیم درست و بجا می‌توانیم یاد شهدا را و خاطرۀ شهادت را و فلسفۀ شهادت را احیاء کنیم و زنده نگه داریم.

اگر زینب کبری(سلام‌الله‌علیها) و امام‌سجاد(صلوات‌الله‌علیه) در طول روزهای اسارت -چه در همان عصر عاشورا در کربلا؛ و چه در روزهای بعد، در کوفه، در راه شام و کوفه، در خودِ شام- بعد در آمدن به کربلا و زیارت، بعد در رفتن به مدینه، و بعد در طول سال‌های متمادی که این بزرگواران زنده ماندند مجاهدت نکرده بودند، نگفته بودند، تبیین نکرده بودند، حقایق را افشا نکرده بودند، حقیقت فلسفۀ عاشورا را و هدف حسین بن علی را و ظلم دشمن را بیان نکرده بودند، واقعۀ عاشورا تا امروز جوشان و زنده و مشتعل باقی نمی‌ماند.

چرا امام صادق (علیه‌السلام) -طبق روایت- فرمودند که هرکس یک بیت شعر دربارۀ حادثۀ عاشورا بگوید و کسانی را با آن بیت شعر بگریاند، خداوند بهشت را بر او واجب خواهد کرد؟ چرا؟ چون تمام دستگاه‌های تبلیغاتی تجهیز شده بودند برای اینکه مسئلۀ عاشورا و کلاً مسئلۀ اهل‌بیت را در انزوا و در ظلمت نگه دارند، نگذارند مردم بفهمند که چه شد و قضیه چه بود.

تبلیغ این‌جوری است. آن روزها هم مثل امروز، قدرت‌های ظالم و ستمگر حداکثر استفاده را از تبلیغات دروغ و مغرضانه و شیطنت‌آمیز می‌کردند. در یک چنین فضایی مگر ممکن بود قضیۀ عاشورا که در یک گوشه‌ای از دنیای اسلام و در یک بیابانی اتفاق افتاده با این عظمت با این تپش و نشاط باقی بماند؟ یقیناً از بین می‌رفت.

آنچه این یاد را زنده کرد، تلاش بازماندگان حسین بن علی(علیه السلام) بود؛ صاحبان پرچم و صاحبان قضیه. به همان اندازه که مجاهدت حسین بن على(علیه السلام) سخت بود و برخورد داشت با موانع، به همان اندازه مجاهدت حضرت زینب (سلام‌الله‌علیها) و مجاهدت امام سجاد (علیه‌السلام) و بقیۀ بزرگواران دشوار بود.

البته صحنه، صحنۀ نظامی نبود؛ صحنۀ تبلیغی بود، صحنۀ فرهنگی بود. ما باید به این نکته‌ها توجه کنیم. درسی که اربعین به ما می‌دهد این است: یاد حقیقت را و خاطرۀ شهادت را باید در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگه داشت.

این چهل روزی که از عاشورا تا اربعین اتفاق افتاده، یکی از مقاطع بسیار مهم تاریخ اسلام است. روز عاشورا در اوج اهمیت است و این چهل روزی هم که بین عاشورا و اربعین هست، تالی‌تلو روز عاشورا است.

اگر روز عاشورا اوج مجاهدت همراه با فداکاری -فدا کردن جان، فدا کردن عزیزان، فرزندان و یاران- است، این چهل روز، اوج مجاهدت همراه با تبیین، همراه با افشاگری، همراه با توضیح (است).

اگر این چهل روز نمی‌بود، اگر حرکت عظیم زینب کبری(سلام‌الله‌علیها) و جناب ام‌کلثوم و حضرت سجاد(علیه‌السلام) نمی‌بود، شاید آن فقرۀ «لِیَستَنقِذَ عِبادَکَ مِنَ الجَهالَهِ وَ حَیْرَهِ الضَّلالَه» اتفاق نمی‌افتاد.

این حرکت عظیم، این صبر فوق‌العادۀ خاندان پیغمبر به پیشوایی زینب کبری(سلام‌الله‌علیها) و امام‌سجاد(علیه‌السلام) بود که توانست حادثۀ کربلا را ماندگار کند و به معنای واقعی کلمه این تبیین مکمل آن فداکاری بود.
اهمیت تبیین جامعیت اسلام

در مورد مسئلۀ اداء حق جامعیت اسلام اصراری وجود داشته است و دارد -که عمدتاً هم این اصرار ازسوی قدرت‌های سیاسی‌مادی است- بر اینکه اسلام را در عمل فردی و عقیدۀ قلبی منحصر کنند؛ این تلاش از قدیم بوده است؛ حالا من نمی‌توانم یک تاریخ معینی را مشخص کنم که از این زمان شروع شده اما از حدود صد سال، صد و خرده‌ای (سال) پیش این تلاش در دنیای اسلام به‌طور برجسته مشاهده می‌شود.

در دورۀ تشکیل جمهوری اسلامی این تلاش مضاعف شده است؛ سعی هم می‌کنند که شکل سیاسی به این (کار) ندهند و شکل فکری بدهند؛ به تعبیر فرنگی تئوریزه کنند این را.

به متفکرین و نویسندگان و فعالان فکری و مانند این‌ها مأموریت داده می‌شود تا درباره‌اش مطلب بنویسند و اثبات کنند که اسلام به مسائل اجتماعی، مسائل زندگی، مسائل اساسی بشریت کاری ندارد؛ اسلام یک عقیدۀ قلبی است، یک ارتباط شخصی است با خدا و عملیات فردی‌ای است که مترتب بر این ارتباط است؛ اسلام این است؛ اصرار دارند این را در ذهن‌های مخاطبین خودشان اثبات کنند.

از نظر این گرایشِ باطناً سیاسی و ظاهراً فکری، عرصه‌های مهم زندگی و مناسبات اجتماعی از دخالت اسلام باید خارج بشود؛ در مدیریت جامعه و تمدن‌سازی، اسلام در مورد تولید تمدن و ساخت تمدن بشری نقشی ندارد، وظیفه‌ای ندارد، امکانی ندارد؛ در مدیریت جامعه نقش ندارد، در تقسیم قدرت و ثروت در جامعه، اسلام نقشی ندارد؛ اقتصاد جامعه، مسائل گوناگون جامعه مربوط به اسلام نیست؛ با مسئلۀ جنگ، مسئلۀ صلح، سیاست داخلی، سیاست خارجی، مسائل بین‌المللی.

گاهی می‌شنوید گفته می‌شود که «دیپلماسی را ایدئولوژیک نکنید»، با ایدئولوژی مربوط (نکنید)، یعنی اسلام در مسئلۀ سیاست خارجی و مسائل بین‌المللی بایستی اظهارنظری نکند؛ در مسئلۀ اشاعۀ خیر، اقامۀ عدل، مقابلۀ با شُرور، مقابلۀ با ظلم، جلوگیری از اَشرار عالم، در این زمینه‌ها، اسلام کاره‌ای نیست.

در این عرصه‌های مهم زندگی بشری، اسلام نه مرجع فکری باشد، نه راهنمای عملی باشد؛ این اصراری است که دارند. حالا علت این اصرار چیست، منشأ آن چیست، از کجا شروع شده، این‌ها دیگر بحث‌های مربوط به صحبت امروز من نیست.

آنچه من می‌خواهم عرض بکنم این است که اولاً این حرکتِ در واقع ضدّ اسلامی، عمدتاً ازسوی قدرت‌های سیاسی بزرگ دنیا است و آن‌ها هستند که در این زمینه فعال‌اند و تلاش می‌کنند و سعی هم می‌شود که از زبان صاحبان فکر بیان بشود. خب متون اسلامی صریحاً این را رد می‌کند و ما مسلمان‌ها به این مسئله باید اهمیت بدهیم.

اینکه عرض می‌کنم «اداء حق»، در درجۀ اول این است: تلاش کنیم نظر اسلام را دربارۀ خودش که به کدام عرصه از عرصه‌های زندگی اهتمام می‌ورزد، در آن‌ها نظر دارد، اقدام دارد، تبیین کنیم، تبیین کنیم، ترویج کنیم، بیان کنیم؛ اول قدم این است، بعد هم سعی (این مطلب) تحقق پیدا کند.

آنچه اسلام مطرح می‌کند، این است که عرصۀ فعالیت این دین، تمام گسترۀ زندگی بشر است؛ از اعماق قلب او تا مسائل اجتماعی، تا مسائل سیاسی، تا مسائل بین‌المللی، تا مسائلی که به مجموعۀ بشریت ارتباط دارد. در قرآن، این معنا واضح است؛ یعنی اگر کسی این قضیه را انکار کند، قطعاً به بینات قرآن توجه نکرده.

در قرآن، یک جا می‌گوید: «یاَیُّهَا الَّذینَ امَنُوا اذکُرُوا اللهَ ذِکرًا کَثیرًا * وَ سَبِّحوهُ بُکرَه وَ أصیلا»، که مطلب یک مطلب قلبی و مربوط به دل انسان است، اما یک جا هم می‌گوید: «اَلَّذینَ ءامَنوا یُقاتِلونَ فی سَبیلِ اللهِ وَ الَّذینَ کَفَروا یُقاتِلونَ فی سَبیلِ الطّاغوتِ فَقاتِلوا اَولِیاءَ الشَّیطان»؛ این هم هست؛ یعنی از آن «اُذْکُرُوا الله» تا «فَقاتِلوا اَولِیاءَ الشَّیطان»، همۀ این عرصۀ عظیم در حوزۀ تصرف دین است.

نام کتاب: جهاد تبیین؛ در اندیشۀ حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(مدظله‌العالی)
موضوع: دیدگاه‌ها، پیام‌ها و سخنرانی‌های حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله‌العالی) دربارۀ جهاد تبیین و روشنگری
گردآورنده: حجت‌السلام سعید صلح میرزایی
ناشر: انتشارات انقلاب اسلامی
چاپ اول: ۱۴۰۰
نوبت چاپ: ۲۸
چاپ آخر: ۱۴۰۲
تعداد صفحه: ۳۸۴
درباره کتاب جهاد تبیین