زنان ایلام و سه مسالهای که باید حل شود
به گزارش خبرگزاری بسیج ایلام،نخستین نشست این کارگروه در شرایطی برگزار شد که تازهترین دادههای اقتصادی استان همچنان از فاصله قابل توجه ایلام با میانگین کشور در مشارکت اقتصادی حکایت دارد و آن گونه که آمارهای رسمی نشان میدهد نرخ اشتغال بانوان ایلام پایینتر از میانگین کشور است و این موضوع هدایت منابع به سمت مشاغل خرد، خانگی و پایدار زنان را ضروری کرده است.
بر پایه تازهترین آمار اعلامی از سوی ادارهکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی ایلام، نرخ بیکاری زنان ۱۵ ساله و بیشتر استان حدود ۱۹ درصد است که چهار درصد بالاتر از میانگین کشوری اعلام شده است و در همین پیوند نرخ مشارکت اقتصادی زنان نیز پایینتر از میانگین کشور گزارش شده است که هر دوی این شاخصها نشان میدهد بخش قابل توجهی از ظرفیت انسانی زنان استان هنوز به فعالیت اقتصادی پایدار تبدیل نشده است.
این مساله وقتی اهمیت دارد زنی که درآمد پایدار ندارد در برابر هزینههای درمان آسیبپذیرتر است و خانوادهای که از پشتوانه اقتصادی کافی برخوردار نیست در مقابل آسیبهای اجتماعی نیز شکنندهتر میشود، از این رو سه اولویت مطرح شده در کارگروه را باید سه پرونده جدا از هم ندید، بلکه آنها را اجزای مسالهای بزرگتر یعنی توانمندسازی زنان و افزایش تابآوری خانواده دانست.
زنان فرصت میخواهند نه تسهیلات صرف
مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری ایلام در این نشست پایین بودن نرخ مشارکت اقتصادی، بیکاری زنان تحصیلکرده و وضعیت معیشتی زنان سرپرست خانوار را از مهمترین مسائل اقتصادی زنان استان عنوان کرد و خواستار حمایت ویژه از زنان کارآفرین، زنان پیشران اقتصادی و زنان سرپرست خانوار شد.
آمارهای بازار کار نیز نشان میدهد بخش قابل توجهی از ظرفیت نیروی انسانی استان هنوز وارد فعالیت اقتصادی نشده که نیاز است با برنامه ریزی و اجرای طرحهای زودبازه به ویژه در حوزه زنان از ظرفیت نیمی از جامعه استان استفاده و آنان را وارد عرصه مشارکت اقتصادی کرد.
نرخ مشارکت اقتصادی به زبان ساده، سهم جمعیتی است که در سن کار قرار دارد و یا شاغل است یا برای پیدا کردن شغل در جست و جوی کار قرار دارد.
رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی ایلام، نرخ مشارکت اقتصادی استان در بهار امسال را حدود ۳۹.۳ درصد اعلام کرده است به این معنا که از هر ۱۰۰ نفر در سن کار حدود ۳۹ نفر در بازار کار حضور داشتهاند و بقیه یا شاغل نبودهاند و در جستوجوی کار نیز قرار نداشتهاند.
در عین حال، نرخ بیکاری عمومی استان در بهار ۱۴۰۵ به ۸.۲ درصد رسیده که پایینتر از میانگین ۹.۱ درصدی کشور بوده است؛ این دو شاخص در کنار هم یک نکته مهم را روشن میکنند و آن این که کاهش نرخ بیکاری عمومی به معنای حل مساله اشتغال زنان نیست و بازار کار بانوان نیازمند سیاستگذاری اختصاصی است.
مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی ایلام نیز پیشتر بر پایینتر بودن نرخ اشتغال بانوان استان در سنجش با میانگین کشور تأکید کرده و هدایت منابع به سمت مشاغل خرد و خانگی و ایجاد اشتغال پایدار زنان را از راهکارهای افزایش مشارکت اقتصادی آنان دانسته بود.
از سوی دیگر، آمار بهزیستی استان نشان میدهد شمار زنان سرپرست خانوار دریافت کننده کمک هزینه معیشت از چهار هزار و ۷۲۹ نفر در سال ۱۳۹۸ به بیش از هفت هزار نفر در پایان سال ۱۴۰۴ رسیده است و این افزایش ضرورت بازنگری در شیوه حمایت از این گروه را بیشتر میکند.
نسخه برون رفت در این بخش نمیتواند به پرداخت تسهیلات ختم شود چرا که تسهیلات بدون بازار فروش، آموزش مهارتی بدون اتصال به زنجیره تولید و ایجاد شغل بدون تضمین استمرار درآمد درمان کاملی برای مشکل اشتغال زنان نیست.
ایجاد زنجیره اقتصادی زنان ایلام از آموزش و مهارت تا تولید، بستهبندی، برند، فروش و صادرات میتواند به عنوان نخستین راهکار برای اشتغال زنان به کار گرفته شود به این معنا که هر زن دریافت کننده تسهیلات باید در زنجیرهای مشخص اقتصادی قرار گیرد و موفقیت طرح او نه با میزان وام پرداخت شده بلکه با میزان فروش، درآمد پایدار و استمرار فعالیت سنجیده شود.
راهکار دوم، استفاده از مرز مهران برای گذر از بازار محلی به بازار منطقهای است که در این پیوند پیشنهاد مطرح شده برای ایجاد مسیر ویژه ورود محصولات زنان ایلام به بازار عراق و راهاندازی بازار دائمی محصولات بانوان در مهران در صورت طراحی سازوکار اجرایی، میتواند به یکی از پروژههای مشخص این کارگروه تبدیل شود.
برای تحقق این هدف استانداردسازی محصولها، بستهبندی متناسب با ذائقه بازار عراق، آموزش بازاریابی، ایجاد سامانه فروش، شناسایی خریداران عراقی و اختصاص فضای دائمی عرضه باید همزمان دنبال و در چنین الگویی مرز مهران میتواند به بازار فروش محصولهای زنان استان تبدیل شود.
پیشگیری کمهزینه در مقابل درمان پرهزینه
دومین اولویت کارگروه به سلامت زنان اختصاص یافت حوزهای که در آن پیشگیری و تشخیص زودهنگام میتواند تفاوت بزرگی در هزینه و نتیجه درمان ایجاد کند.
صفورا جستجو مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری ایلام در این نشست بر تقویت برنامههای پیشگیری، غربالگری و تشخیص زودهنگام بیماریهای شایع و سرطانهای زنان به ویژه در مناطق روستایی و کمبرخوردار تأکید کرد و خواستار استفاده از ظرفیت خیران سلامت شد.
در این بخش نیز فاصله میان مرکز استان و مناطق دور دست باید جدی گرفته شود، دسترسی به خدمات تخصصی برای زنی که در منطقه روستایی یا عشایری زندگی میکند با زنی که در مرکز استان ساکن است یکسان نیست و همین تفاوت میتواند زمان مراجعه، تشخیص و درمان را تغییر دهد.
دانشگاه علوم پزشکی ایلام نیز بر اهمیت غربالگری بیماریهای شایع زنان از جمله سرطان پستان تأکید کرده و ماموگرافی را از ابزارهای مؤثر تشخیص این بیماری دانسته است و از این منظر نسخه سلامت زنان استان باید بر پیشگیری در محل زندگی نه انتظار برای مراجعه بیمار به مراکز تخصصی استوار باشد.
راهاندازی برنامه منظم غربالگری سیار در روستاها و مناطق عشایری، ایجاد نظام فراخوان برای زنان در گروههای سنی هدف، تقویت ارجاع از خانههای بهداشت به مراکز تخصصی، استفاده از ظرفیت خیران برای تأمین هزینههای تشخیص و درمان و ایجاد پرونده سلامت ویژه زنان میتواند این زنجیره را کامل کند.
در این میان، خیران سلامت نیز میتوانند به جای ورود پراکنده به خرید تجهیزات در قالب برنامهای مشخص در تأمین هزینه غربالگری، اعزام گروههای تخصصی و حمایت از زنان کمبرخوردار مشارکت کنند.
مسالهای که باید پیش از بحران دیده شود
سومین محور کارگروه ویژه بررسی مسائل اولویتدار زنان استان ایلام به آسیبهای اجتماعی زنان و دختران اختصاص یافت که برخلاف بسیاری از مسائل اقتصادی زمانی دیده میشود که بخشی از آسیب شکل گرفته است.
مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری ایلام در این نشست بر ضرورت تقویت اقدامهای پیشگیرانه، افزایش تابآوری خانواده، آموزش مهارتهای زندگی، ارتقای سواد رسانهای و دسترسی آسانتر زنان و دختران به خدمات مشاورهای تأکید کرد.
آمارهای تازه نشان میدهد در این حوزه نیز همزمان نشانههایی از کاهش و استمرار چالش وجود دارد و به عنوان نمونه و بر پایه اعلام مدیرکل دفتر اجتماعی و فرهنگی استانداری ایلام، موارد اقدام به خودکشی در پنج ماهه نخست سال از ۳۱۳ مورد به ۲۱۷ مورد کاهش یافته و موارد اقدام به خودکشی دانشآموزان نیز در سال ۱۴۰۴ بیش از ۴۰ درصد کاهش داشته است.
ابوالحسن مهدوی همچنین از فعالیت ۱۲ مرکز روانشناختی «نشاط» و ارائه خدمات مشاوره از طریق خطوط ۱۵۷۰، ۱۴۸۰، ۱۲۳ و ۱۹۰ خبر داده است.
این آمارها از یک سو نتیجه بخشی از مداخلههای پیشگیرانه را نشان میدهد و از سوی دیگر یادآور میشود که کاهش یک شاخص به معنای پایان مساله نیست و راهکار اصلی در این بخش ایجاد نظام شناسایی زودهنگام آسیب است.
برای مهار یا ریشه کنی آسیبهای اجتماعی مدرسه، دانشگاه، خانه بهداشت، مرکز مشاوره، بهزیستی، اورژانس اجتماعی و دستگاههای فرهنگی باید در زنجیره ارجاع به هم متصل باشند تا زن یا دختر در معرض آسیب پیش از رسیدن شرایط به مرحله بحران شناسایی شود.
افزایش دسترسی به مشاوره در شهرستانها، توسعه خدمات سیار در مناطق کمبرخوردار، آموزش مهارتهای زندگی برای دختران و زوجهای جوان، ارتقای سواد رسانهای پدران و مادران و نوجوانان و تقویت حمایت از زنان در معرض خشونت میتواند بخش مهمی از این مسیر را پوشش دهد.
در کنار همه این کارها استفاده از ظرفیت دانشگاه ایلام، دانشگاه علوم پزشکی، آموزش و پرورش و تشکلهای مردمنهاد برای تولید داده و انجام پژوهشهای بومی نیز ضروری است.
سیاستگذاری بدون شناخت دقیق علتهای بروز آسیب ممکن است منابع را به سمت معلول هدایت کند و علت اصلی همچنان پابرجا بماند.
سه مساله یک نسخه اجرایی
نخستین نشست کارگروه ویژه بررسی مسائل اولویتدار زنان استان ایلام یکشنبه (۲۹ شهریور) به ریاست مشاور معاون رئیسجمهور در امور زنان و خانواده و با حضور مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری ایلام، شماری از مشاوران امور زنان وزیران و دستگاههای مرتبط استانی به صورت وبیناری برگزار شد.
در این نشست سه مساله اقتصاد، سلامت و آسیبهای اجتماعی به عنوان اولویتهای اصلی زنان استان مطرح شد و دستگاههای مرتبط نیز راهکارهای تخصصی خود را ارائه کردند.
بر پایه تصمیم گرفته شده ابعاد مختلف این مسائل، موانع موجود، ظرفیت دستگاههای اجرایی و راهکارهای عملیاتی هر محور بررسی خواهد شد و مقرر شده است پس از دریافت نظرهای کارشناسی موارد قابل اجرا برای پیگیری به کارگروه ارائه شود.
مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری ایلام نیز با تأکید بر ضرورت نگاه یکپارچه به مسائل زنان گفت: حل این مسائل به همکاری دستگاههای تخصصی، حمایت ملی و تدوین برنامههای مشخص و قابل سنجش نیاز دارد.
جستجو افزود: هدف از طرح مسائل زنان بیان دغدغهها نیست بلکه تلاش میکنیم با حمایت معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری و همراهی دستگاههای ملی و استانی مسائل اولویتدار زنان ایلام را به تصمیم، برنامه و اقدام عملیاتی تبدیل کنیم.
اکنون مهمترین مطالبه از این کارگروه تبدیل مصوبات به برنامه عملیاتی قابل اندازهگیری است و برای هر یک از سه محور باید یک دستگاه متولی، دستگاههای همکار، اعتبار مشخص، زمانبندی اجرا و شاخص ارزیابی تعیین و گزارش عملکرد نیز به صورت دورهای منتشر شود.
در حوزه اقتصاد شاخص موفقیت میتواند افزایش اشتغال پایدار زنان، رشد فروش محصولات و افزایش سهم بانوان از بازار عراق باشد، در حوزه سلامت تعداد غربالگریهای انجام شده، تشخیص زودهنگام و پوشش مناطق روستایی و عشایری معیار قرار گیرد و در حوزه اجتماعی نیز میزان دسترسی به مشاوره، شناسایی افراد در معرض خطر و کاهش آسیبهای قابل پیشگیری سنجیده شود.
این الگو میتواند کارگروه زنان را از نشست هماهنگی به اتاق فرمان حل مساله تبدیل کند و تجربه سالهای گذشته نشان داده است که زنان ایلام بیش از آن که به فهرست بلندبالایی از طرحها نیاز داشته باشند به اتصال همین طرحها به یکدیگر نیاز دارند.
زن کارآفرین باید به بازار پیوند بخورد، زن سرپرست خانوار باید همزمان از آموزش، بیمه و بازار برخوردار شود، زن روستایی باید خدمات سلامت دریافت کند و دختر در معرض آسیب باید پیش از وقوع بحران به مشاور دسترسی داشته باشد.
بنابراین نسخه برونرفت را میتوان در اقدامهایی مانند «ایجاد زنجیره اقتصادی زنان از مهارت تا بازار، راهاندازی بازار دائمی محصولات بانوان در مهران، اجرای نظام منظم غربالگری و سلامت سیار در مناطق کمبرخوردار، ایجاد شبکه یکپارچه شناسایی و ارجاع آسیبهای اجتماعی و اختصاص ردیف اعتباری مشخص برای برنامههای زنان با ارزیابی نتیجه محور» جست و جو کرد.
ایلام ظرفیتهای اقتصادی مهمی از مرز و تجارت تا کشاورزی، صنایع دستی و مشاغل خانگی دارد و مساله اصلی اکنون این است که چه سهمی از این ظرفیتها به زنان میرسد و چه تعداد از فرصتهای ایجاد شده به درآمد پایدار برای آنان تبدیل میشود.
زنان ایلام نیز مانند هر سرمایه انسانی دیگری بیش از حمایت مقطعی به فرصت پایدار نیاز دارند و اگر کارگروه تازه تشکیل شده بتواند منابع ملی را به نیازهای واقعی استان متصل کند، مرز مهران را به بازار محصولات زنان پیوند دهد، پیشگیری را جایگزین درمان دیرهنگام کند و نظام حمایت اجتماعی را از واکنش پس از بحران به شناسایی پیش از بحران تغییر دهد سه مساله مطرح شده در نخستین نشست کارگروه میتواند به سه برنامه تحولآفرین تبدیل شود.
اگر جز این عمل شود اقتصاد، سلامت و آسیبهای اجتماعی زنان همچنان در چرخهای از نشستها، مصوبات و مطالبات تکرار خواهد شد که خروج از آن بیش از هر چیز به تصمیم روشن، مسئول مشخص، اعتبار کافی و سنجش نتیجه نیاز دارد.
یادداشت| روایتی از حماسه جهادی بسیجیان در جنگهای ۱۲ روزه و رمضان
بسیج، سپر مردم در طوفان حوادث
یادداشت|
