تئاتر مقاومت؛ روایت ایستادگی از صحنه خیابان‌های تبریز /از رنج کودکان میناب تا مسئولیت هنرمندان در بازتاب حقیقت جنگ
به گزارش خبرگزاری بسیج از آذربایجان شرقی، در هفتمین جشنواره سراسری تئاتر خیابانی «تبریزیم»، بخشی از آثار اجراشده با پرداختن به جنگ، شهادت، فقدان و پیامدهای انسانی درگیری‌ها، ظرفیت تئاتر خیابانی را برای روایت مقاومت و پیوند هنر با واقعیت‌های جامعه به نمایش گذاشته‌اند؛ آثاری که در میان آنها، روایت شهدای دانش‌آموز میناب و رنج خانواده‌های داغدار، اهمیتی ویژه دارد.
میناب؛ روایت کودکانی که باید از زندگی می‌گفتند
حادثه مدرسه شجره طیبه میناب، فراتر از یک واقعه خبری، روایتی از زندگی‌های ناتمام و خانواده‌هایی است که با فقدانی سنگین روبه‌رو شده‌اند. بازتاب این حادثه در آثار نمایشی جشنواره، فرصتی برای توجه دوباره به سرنوشت کودکانی فراهم می‌کند که مدرسه، باید برایشان نماد امنیت، یادگیری و ساختن آینده باشد.
در یکی از اجراهای مرتبط با این موضوع، رابطه عاطفی پدر و دختر و پیوند آن با حادثه میناب، بستری برای بازنمایی سویه انسانی فاجعه فراهم کرده است. چنین روایتی، به‌جای محدودماندن به بازگویی واقعه، مخاطب را به جهان عاطفی خانواده‌هایی نزدیک می‌کند که پیامدهای جنگ را در خصوصی‌ترین لحظه‌های زندگی خود تجربه می‌کنند.
اهمیت این رویکرد در آن است که تئاتر، رنج را از سطح یک خبر عبور می‌دهد و به تجربه‌ای قابل لمس برای مخاطب تبدیل می‌کند؛ تجربه‌ای که می‌تواند همدلی اجتماعی را تقویت کند و مانع از آن شود که نام و سرنوشت قربانیان، در ازدحام اخبار روزمره فراموش شود.
وقتی جنگ به زندگی روزمره راه پیدا می‌کند
بازتاب جنگ در تئاتر مقاومت، تنها به صحنه‌های نبرد یا روایت مستقیم شهادت محدود نمی‌شود. گاه یک انتظار طولانی، خانه‌ای چشم‌به‌راه، مادری نگران یا زنی که در میانه ناامنی برای حفظ زندگی تلاش می‌کند، می‌تواند عمق پیامدهای جنگ را آشکار سازد.
نمایش «تنهایی هانا» به کارگردانی مرتضی قائدپوری از استان بوشهر، از جمله آثاری است که به تجربه انسانی جنگ می‌پردازد. در روایت این اثر، زنی باردار در شرایط جنگی برای ادامه زندگی و حفظ امید تلاش می‌کند و در انتظار بازگشت همسرش می‌ماند؛ انتظاری که با خبر شهادت او به سوگ می‌رسد.
این روایت، جنگ را از دریچه زندگی انسانی به تصویر می‌کشد؛ از آنچه بر خانواده‌ها می‌گذرد و از امیدی که در برابر فقدان، همچنان برای ادامه حیات دست‌وپا می‌زند. چنین آثاری یادآور می‌شوند که مقاومت، تنها در لحظه رویارویی با دشمن معنا نمی‌یابد؛ گاهی در تلاش برای حفظ زندگی، مراقبت از خانواده و ایستادگی در برابر فروپاشی امید نیز جلوه‌گر می‌شود.
قائدپوری در اظهارات منتشرشده درباره اثر خود، بر ظرفیت هنر در بازتاب موضوعات جنگ و صلح و مسئولیت اجتماعی هنرمندان تأکید کرده است؛ نگاهی که جایگاه تئاتر را در روایت تجربه‌های جامعه و انتقال مفاهیم انسانی برجسته می‌کند.
تئاتر خیابانی؛ از اجرای هنری تا حافظه جمعی
ویژگی تئاتر خیابانی، ارتباط بی‌واسطه آن با مردم است. این شکل از نمایش، روایت را از فضای بسته سالن‌ها بیرون می‌آورد و در متن زندگی روزمره قرار می‌دهد؛ جایی که مخاطب می‌تواند بی‌واسطه با داستان، شخصیت‌ها و موقعیت‌های انسانی مواجه شود.
در موضوعات مرتبط با جنگ و مقاومت، این ویژگی اهمیتی مضاعف پیدا می‌کند. اجرای یک روایت در فضای عمومی شهر، فرصتی برای گفت‌وگو درباره تجربه‌های مشترک، رنج خانواده‌ها و مسئولیت جامعه در قبال حافظه تاریخی فراهم می‌آورد.
جلیل فرجاد، بازیگر و کارگردان پیشکسوت و از داوران جشنواره، در اظهارات منتشرشده درباره آثار مرتبط با حادثه میناب، به ظرفیت چنین رویدادهایی برای بازتاب مظلومیت مردم اشاره کرده است. مهران رجبی، دیگر داور جشنواره، نیز بر ضرورت ارتباط آثار نمایشی با مسائل روز تأکید کرده است.
این دیدگاه‌ها بر نکته‌ای اساسی دلالت دارند: تئاتر مقاومت زمانی می‌تواند به رسالت فرهنگی خود نزدیک شود که علاوه بر انتخاب موضوعات مهم، در شیوه روایت نیز به تجربه واقعی انسان‌ها، جزئیات زندگی و پیچیدگی‌های عاطفی موقعیت‌های انسانی توجه داشته باشد.
مسئولیت هنرمند در روایت ایستادگی
روایت مقاومت، نیازمند پیوند میان موضوع، فرم هنری و تجربه زیسته مردم است. پرداختن به جنگ، زمانی از سطح بازگویی یک واقعه فراتر می‌رود که بتواند ابعاد انسانی آن را آشکار سازد؛ از رنج و فقدان تا همبستگی، امید و تلاش برای بازسازی زندگی.
حضور هنرمندان استان‌های مختلف در هفتمین جشنواره «تبریزیم» نیز زمینه‌ای برای کنار هم قرارگرفتن روایت‌هایی از تجربه‌ها و دغدغه‌های متنوع فراهم کرده است. در این میان، آثار مرتبط با جنگ و مقاومت، بخشی از ظرفیت هنر نمایش برای ثبت تجربه‌های اجتماعی و انتقال آنها به نسل‌های آینده را آشکار می‌کنند.
با نزدیک‌شدن جشنواره به آیین اختتامیه، اهمیت این آثار را باید فراتر از مدت‌زمان اجرای آنها سنجید. آنچه می‌تواند در ذهن مخاطب باقی بماند، صرفاً داستان یک نمایش نیست؛ بلکه مواجهه‌ای انسانی با رنج دیگران و یادآوری مسئولیتی است که جامعه در قبال حقیقت، حافظه تاریخی و پاسداشت کرامت انسان بر عهده دارد.
خیابان‌های تبریز در این روزها، میزبان روایت‌هایی بوده‌اند که از جنگ و فقدان می‌گویند، اما در همان حال، بر ارزش زندگی و ضرورت ایستادگی نیز تأکید دارند. اینجا، تئاتر مقاومت می‌تواند به زبانی برای بازخوانی تجربه‌های یک ملت بدل شود؛ زبانی که در آن، یاد قربانیان حفظ می‌شود، صدای خانواده‌های داغدار شنیده می‌شود و امید به ادامه زندگی، در برابر فراموشی ایستادگی می‌کند.
یادداشت | فرشاد عالی
۵۲ مدال؛ وقتی سرمایه انسانی از سرمایه مالی جلو می‌زند
یادداشت / حسین زارع
شکست حصر آبادان؛ از حماسه مقاومت تا نصرت در برابر محاصره‌های نوین
یادداشت| روایتی از حماسه جهادی بسیجیان در جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان
